Инвалид коляскалары күп өлкән яшьтәге кешеләр өчен хәрәкәтчәнлекне саклап калу һәм җәмгыятькә интеграцияләнү өчен мөһим партнер булып тора. Ләкин инвалид коляскасында яшәү рәвеше сәламәтлек өчен куркыныч тудыра, аларны игътибарсыз калдырып булмый. Тире җәрәхәтләре, мускул атрофиясе, йөрәк-үпкә эшчәнлегенең начарлануы һәм буыннарның катылыгы кебек өзлегүләр еш кына өлкәннәрнең тормыш сыйфатын тыныч кына начарайта. Инвалид коляскасында озак вакыт яшәү өлкәннәрнең сәламәтлеге өчен яшерен сугышка әйләнде, һәм фәнни профилактика бу сугышта җиңүнең ачкычы булып тора.
一.Инвалид коляскасында озак вакыт утыруның дүрт "күренмәгән үтерүчесе"
1. Басым җәрәхәтләре (төш яралары): тын җимергеч
Куркыныч нокталарыСөяк чыгып торган урыннарга, мәсәлән, янбашларга, каш сөягенә, койрык сөягенә, умыртка сөягенә һәм үкчәләргә озак вакытлы басым җирле кан белән тәэмин итүнең җитди тоткарлануына китерергә мөмкин.
Сәбәп: Нечкә тире, начар эластиклык, туклануның кимүе, тоюның тоныклануы, дымлылык һәм дымлылык (сидек тотмау яки тирләү).
НәтиҗәләрТире кызаруыннан һәм күперүләрдән алып тирән тукыма җәрәхәтләренә, некрозга һәм инфекциягә кадәр, дәвалау авыр һәм авырту бик көчле.
2. Мускул атрофиясе һәм көчсезлек: көч югалту
Куркыныч нокталарыОзак вакыт авырлык күтәрмәү һәм аякларның һәм үзәк мускулларының активлыгы җитмәү.
СәбәпЕш куллану аның үсешенә китерәчәк, ә сирәк куллану әкренләп начарайтачак.
Нәтиҗәләр: Кыйынрак күчешләр, егылу куркынычы арту, утыру тотрыклылыгы кимү, метаболизм тизлеге кимү.
3. Кан әйләнеше бозылулары һәм веноз тромбоз: потенциаль куркынычлар
Куркыныч нокталарыТүбән аяк-куллар (бигрәк тә балтырлардагы тирән веналарда).
СәбәпАяк мускуллары кыскаруы кими (мускул насосы эшләми), кан агымы әкренәйә; өлкәннәрдә еш кына кан тамырлары эластиклыгы кими.
НәтиҗәләрТирән вена тромбозы куркынычы югары, ул төшеп китсә, үпкә эмболиясенә (тормыш өчен куркыныч) китерергә мөмкин; аякларда шешенү һәм авырту.
4. Буыннарның контрактуралары һәм катылыгы: сыгылмалылыкның югалуы
Куркыныч нокталарыЯнбаш тез һәм тубык буыннары озак вакыт бөкләнү торышында була; җилкә һәм терсәк буыннарының хәрәкәте чикләнгән.
СәбәпМускул тонусының тигезләнмәгәнлеге һәм актив буын хәрәкәтенең җитмәве.
НәтиҗәләрБуыннарның хәрәкәтчәнлеге кимүе, авырту, уңайлылык кимү һәм утыру торышының бозылуы.
二.Комплекслы профилактика стратегиясе: сәламәтлек саклауның берничә юнәлешен төзү
1. Тирене саклаучы: басым яраларыннан ерак торыгыз
Даими рәвештә стресстан котылу - төп ачкыч:
Ешлык: 15-30 минут саен кечкенә масштаблы "янбаш күтәрү" (торткычлар ярдәмендә гәүдәне 1-2 секундка күтәрү) башкарыгыз; 1-2 сәгать саен башкалар утыру торышын тулысынча күчерергә яки үзгәртергә ярдәм итәргә тиеш (мәсәлән, алга яки янга ≥30° га авышыгыз)
ОперацияГәүдә торышыннан тайпылыш ясау өчен, аркага өчпочмаклы ястык яки кечкенә мендәр куярга мөмкин (сулга һәм уңга чиратлашып).
Профессиональ басымны киметү мендәрен кулланыгыз:
Тәкъдим ителгән төрләр: Чиратлашып үрелә торган һава мендәрләре, югары тыгызлыктагы күбек киселгән мендәрләр (гәүдә формасына туры китереп), гель/сыек мендәрләр. Дөрес модельне сайлау өчен реабилитация белгече белән киңәшләшегез.
качуГадәти утыргыч мендәрләре (мәсәлән, пончик формасындагы һава мендәрләре) җирле тукымаларны кысып, җәрәхәтләр барлыкка китерә.
Көндәлек тире тикшерүе һәм аңа кайгырту:
Визуаль тикшерү + кагылуИртән һәм кичен сөякләрнең чыгып торган урыннарын (бигрәк тә коксиген һәм янбаш сөяген) тикшереп, даими кызару урыннары бармы-юкмы икәнен тикшерегез.
Гигиена кагыйдәләрен үтәү: Чистартканнан соң, тирене яхшылап киптерегез, аеруча җыерчыкларга игътибар итегез. Корылыкны булдырмас өчен йомшак дымландыргыч кулланыгыз.
Кием сайлау: Эчке кием саф мамыктан тегелгән булырга тиеш, тегүләр зәгыйфь урыннарга ышкылмаска тиеш.
2. Vitality Guardian: мускул атрофиясенә каршы көрәшә
Инвалидлар өчен күнегүләр программасы:
Җилкә түгәрәкләреАрканың өске өлешендәге сыгылучанлыкны яхшырту өчен зур түгәрәкләр ясап, әкрен генә алга һәм артка әйләнегез.
Тез күтәрү: Туры утырыгыз һәм аяк-кул мускулларын ныгыту өчен тезләрегезне чиратлап күтәрегез (урыныгызда йөрешне имитацияләп).
Эластик тасмалар белән күнегүләрРезинканы ике кулыгыз белән тотып, өске аяк-кулларны алга этәрү һәм артка тарту кебек каршылык күнегүләрен башкарыгыз (атнага 3 тапкыр).
Утырган килеш тигезлек күнегүеКуркынычсызлык күзәтүе астында, кыска вакыт эчендә (5 секундтан башлап) тигезлекне сакларга тырышыгыз.
Инвалид коляскасыннан даими рәвештә чыгып торыгыз:
Физик хәлегезгә карап (мөмкин булса), йөрү өчен махсус җайланма яки корсет кулланып көн саен кыска араларга басып торыгыз/йөрегез.
Карават янында пассив буын хәрәкәте күнегүләрен башкарыгыз (тәрбияче тез һәм тубык бөгелүенә ярдәм итә). Төп хәрәкәтләрне көненә 10-15 тапкыр кабатлагыз.
Басып торган рам ярдәме:
Медицина тикшерүеннән соң, сөяк массасын һәм кан әйләнешен яхшырту өчен, инвалид коляскасыннан басып торуга күчү җайланмасын кулланып карарга мөмкин (көненә 1-2 тапкыр, һәр тапкыр 10-20 минут).
3. Кан әйләнешен тизләткеч: кан оешуын булдырмый
Актив/пассив аскы аяк-кул хәрәкәтләре:
Аякның "тизләткеч" гамәлеБалтыр мускулларын кысылуга этәрү өчен, бармакларыгызны чиратлаштырып бөкләү (дорсифлексия) һәм аска басу (табан флексиясе).
Аяк күтәрелүеШешенүне басу өчен, вакыт-вакыт аякларыгызны (йөрәк дәрәҗәсеннән югарырак) аяк терәгенә куеп күтәрегез.
Гаилә ярдәмеИке аяк-кулга да пассив массаж ясау (аска таба өскә таба ботларга кадәр йомшак кына массаж ясау).
Медицина эластик оекбашлар кию:
Төп өстенлекләрГрадиент басым (тубыкта иң югары) веноз кайтуны яхшырта.
Ничек кулланыргаИртән торыр алдыннан киегез һәм кич белән йокларга ятар алдыннан салыгыз (чын зурлыкка карап көйләргә кирәк).
Регидратация+симптомнардан сакланыгыз:
Канның куеруына китерергә мөмкин булган сусызлануны булдырмас өчен, көн саен җитәрлек күләмдә (1500 мл дан артык) су эчүегезне тәэмин итегез.
Балтыр авыртуы, кызару, шешенү һәм температура күтәрелү кебек симптомнарга игътибарлы булыгыз, һәм веноз тромбоз куркынычын бетерү өчен вакытында тикшерү үткәрегез.
4. Сыгылмалылык өчен көрәш: буын функциясен саклап калу
Инвалид коляскасының торышын көйләү:
Аяк терәгенең биеклеге яраклы (ботларны һавада эленеп тормыйча, яссы итеп куярга мөмкин).
Арка мендәре умыртка баганасын нейтраль хәлдә тота һәм утырганда бөгелеп утырудан саклый.
Терсәкләрне табигый рәвештә 90° бөгәргә һәм култыксаларга куярга мөмкин.
Бөтен тән буыннары хәрәкәте күнегүләре:
Моны көненә ике тапкыр иртән һәм кич эшләгез, муенны, җилкәләрне, терсәкләрне, беләзекләрне, бармакларны, янбашларны, тезләрне һәм тубык буыннарын каплагыз (актив рәвештә/ярдәм белән).
Аякның төшеп китүен булдырмас өчен, тубык әйләнешен көчәйтүгә һәм җилкә күтәрү күнегүләренә (җилкәнең туңуын булдырмас өчен) аерым игътибар бирергә кирәк.
Сузылу күнегүләре:
Кыскарырга бирешүчән мускулларны (мәсәлән, ботның арткы өлеше һәм балтырның арткы өлеше) 15-30 секундка (белгеч җитәкчелегендә) йомшак кына сузыгыз.
三.Һәрьяклы сәламәтлек нигезен тәшкил итүче дүрт терәк
1. Профессиональ команда хезмәттәшлеге:
Реабилитация табиблары/физиотерапевтлар/шәфкать туташлары+тәрбиячеләрнең хезмәттәшлек моделен булдырыгыз.
Һәр алты ай саен системалы функциональ бәяләү (мускул көче, хәрәкәт диапазоны, хәрәкәтчәнлек).
2. Шәхси ярдәм планы:
План өлкәннәрнең хәрәкәтчәнлегенә, төп авыруларына һәм туклану торышына нигезләнеп динамик рәвештә көйләнергә тиеш (мәсәлән, диабет белән авыручыларга басым җәрәхәтләрен профилактикалауны көчәйтергә кирәк).
Караучылар стандартлаштырылган укыту узарга тиеш (пациентларның дөрес хәрәкәте, ярдәмче җайланмалар куллану).
3. Туклануны хуплау программасы:
Аксым - үзәкСөт продуктлары, балык, ит, фасоль һәм йомыркаларның җитәрлек күләмдә кулланылуын тәэмин итегез (һәр килограмм тән авырлыгына 1,2-1,5 грамм исәбеннән исәпләнгән).
Төп витаминнар комбинациясеС витамины (яраларның төзәлүен тизләтә), D витамины + кальций (сөякләрне саклый), цинк (тире каршылыгын арттыра).
Су белән идарә итүЭчәр су күләмен табиб күрсәтмәсе буенча билгеләгез (бигрәк тә йөрәк һәм тән функциясе начар булган һәм су куллануны чикләргә тиеш булганнар).
4. Психологик ярдәм яңа эше:
Уртача җәмгыять/иҗтимагый эшчәнлектә (чатыр утырту, бакчачылык) актив катнашу хуплана.
Когнитив кимүне киметү өчен инвалид коляскасында йөрүчеләр өчен интерактив уеннар/күңел ачу программалары эшләгез.
Депрессиягә (мәсәлән, ике атна дәвам иткән кәеф төшү, йокысызлык һәм анорексия) игътибарлы булыгыз һәм вакытында психологик ярдәм күрсәтегез.
Бастырып чыгару вакыты: 2025 елның 22 июле