Инвалид коляскалары реабилитация терапиясендә мөһим корал булып тора, алар йөрү яки мөстәкыйль хәрәкәт итү белән көрәшүче кешеләргә көч бирә. Алар җәрәхәтләрдән соң савыгучы, аякларына тәэсир итүче авырулар белән яшәүче яки хәрәкәтләнү мөмкинлеге чикләнгән кешеләргә гамәли ярдәм күрсәтәләр. Хәрәкәт иреген торгызу аша, инвалид коляскалары кулланучыларга көндәлек тормышта мөстәкыйльлекне кире кайтарырга ярдәм итә - өендә хәрәкәт итү, җәмгыять эшчәнлегендә катнашу яки савыгу юлын лаеклы рәвештә дәвам итү.
Иң элек, әйдәгез, яраксыз инвалид коляскасының кулланучыга китерәчәк зыяны турында сөйләшик.
- Артык җирле басым
- Начар торыш үстерү
- Сколиоз китереп чыгара
- Бүленеш контрактурасына китерә
(Яраксыз инвалид коляскалары нинди: урындык бик сай, җитәрлек биек түгел, урындык бик киң, җитәрлек биек түгел)
Инвалид коляскасыннан файдаланганда, иң күп уңайсызлык тудыра торган урыннар - гәүдәгезнең утыргычка һәм аркага терәлгән урыннары, мәсәлән, утыргыч сөякләре астында, тезләр артында һәм арканың өске өлеше. Шуңа күрә дөрес утыру мөһим: гәүдәгезнең формасына туры килә торган инвалид коляскасы авырлыкны тигез бүлүгә ярдәм итә, тире ярсытуын яки даими ышку яки басым аркасында барлыкка килгән яраларны булдырмый. Моны сәгатьләр буе каты урындыкта утыру кебек күз алдыгызга китерегез - әгәр өслек сезнең табигый кәкреләрегезне тотып тормаса, вакыт узу белән авыртуларга яки хәтта чимал тапларга китерәчәк. Инвалид коляскасын сайлаганда һәрвакыт бу төп контакт нокталарын тикшерегез, ул гәүдәгезне уңайлы тотып торуын тәэмин итү өчен.
Инвалид коляскасын ничек сайларга?
- Урындык киңлеге
Утырганда янбашлар яки ботлар арасындагы араны үлчәгез һәм 5 см өстәгез, утырганнан соң ике якта да 2,5 см ара кала. Әгәр урындык бик тар булса, инвалид коляскасына утыру һәм чыгу авыр, янбашлар һәм бот тукымалары кысылган; әгәр урындык бик киң булса, тыныч утыру җиңел түгел, инвалид коляскасын йөртү уңайлы түгел, өске аяк-куллар җиңел арый, шулай ук ишектән керү һәм чыгу да авыр.
- Урындык озынлыгы
Утырганда янбаштан балтыр балтыр мускулына кадәр горизонталь араны үлчәгез һәм үлчәнгән нәтиҗәдән 6,5 см алып ташлагыз. Әгәр утыргыч бик кыска булса, тән авырлыгы, нигездә, исхиумга төшәчәк, бу җирле өлкәгә артык басым китерергә мөмкин. Әгәр утыргыч бик озын булса, ул поплитраль өлкәне кысачак, җирле кан әйләнешенә тәэсир итәчәк һәм шул өлкәдәге тирене җиңел генә ярсытачак. Аеруча кыска ботлар яки киң тез бөкләнү контрактуралары булган пациентлар өчен кыска утыргыч куллану яхшырак.
- Урындык биеклеге
Инвалид коляскасында утыру урынын көйләгәндә, башта үкчәдән (яки аяк киеме үкчәсеннән) янбаш астындагы табигый кәкрелеккә кадәр үлчәгез, аннары бу үлчәүгә нигез биеклеге буларак 4 см өстәгез. Аяк терәгенең җирдән ким дигәндә 5 см биеклектә булуына инаныгыз. Дөрес урындык биеклеген сайлау бик мөһим - әгәр ул бик биек булса, коляска өстәл астына уңайлы сыймаячак, ә әгәр ул бик түбән булса, янбашларыгыз артык авырлык күтәрәчәк, бу вакыт узу белән уңайсызлык тудырырга мөмкин.
- Утыргыч мендәре
Уңайлылык өчен һәм басым яраларын булдырмас өчен, утыргычны йомшак итеп капларга кирәк. Күбекле каучук (5-10 см калынлыкта) яки гельле ястыкчалар кулланырга мөмкин. Утыргыч батып китмәсен өчен, утыргыч мендәре астына 0,6 см калынлыктагы фанера кисәге куярга мөмкин.
- аркалык биеклеге
Аркалык ни кадәр биек булса, шул кадәр тотрыклырак, ә аркалык ни кадәр түбән булса, тәннең өске өлеше һәм аяк-кулларның хәрәкәт диапазоны шулкадәр зуррак була. Түбән аркалык дип аталган ысул - урындыктан култык астына кадәр араны үлчәү (бер яки ике кул алга сузылган) һәм бу нәтиҗәдән 10 см алып ташлау. Югары аркалык: урындыктан җилкәгә яки башның артына кадәр чын биеклекне үлчәү.
- култыкса биеклеге
Утырганда, кулларыгызның өске өлешен вертикаль, ә беләкләрегезне култыксалар өстендә тигез тотыгыз. Утыргычтан биләкләрегезнең аскы кырыена кадәр биеклекне үлчәгез һәм 2,5 см өстәгез. Култыксаның дөрес биеклеге дөрес гәүдә торышын һәм балансны сакларга ярдәм итә, һәм өске аяк-кулларны уңайлы хәлдә урнаштырырга мөмкинлек бирә. Култыксалар бик югары булса, өске куллар күтәрелергә мәҗбүр була, бу җиңел генә арыганлыкка китерергә мөмкин. Култыксалар бик түбән булса, тигезлекне саклау өчен өске гәүдә алга бөгелергә тиеш, бу арыганлыкка гына түгел, ә сулыш алуга да тәэсир итә ала.
- Башка инвалидлар өчен аксессуарлар
Ул пациентларның махсус ихтыяҗларын канәгатьләндерү өчен эшләнгән, мәсәлән, тотканың ышкылу өслеген арттыру, тормозны сузу, тибрәнүдән саклаучы җайланма, тайпылудан саклаучы җайланма, култыксага урнаштырылган култыкса һәм пациентлар ашау һәм язу өчен инвалид коляскасы өстәле һ.б.
Инвалид коляскасыннан файдаланганда игътибар итәргә кирәк булган әйберләр
Инвалид коляскасын тигез өслеккә этәрү: Өлкән кеше ныклап утырырга һәм педальләргә тотынырга тиеш. Караучы коляска артында басып, аны әкрен һәм тотрыклы этәрергә тиеш.
Инвалид коляскасын тауга этеп менү: Тауга менгәндә, гәүдә аумасын өчен алга таба бөгелергә кирәк.
Инвалид коляскасын аска таба тәгәрәтү: Инвалид коляскасын аска таба тәгәрәтегез, бер адым артка чигенегез һәм колясканы бераз аска төшерегез. Башыгызны һәм җилкәләрегезне сузыгыз, артка сөялегез, һәм өлкәннәрдән тоткаларны нык тотарга сорагыз.
Баскычтан менгәндә: Олы яшьтәгеләрдән урындыкның аркасына сөялеп, тоткаларны ике кулы белән тотарга сорагыз, борчылмагыз.
Алгы тәгәрмәчне күтәрү өчен аяк педален басыгыз (алгы тәгәрмәчне баскычка шома күчерү өчен ике арткы тәгәрмәчне терәк ноктасы итеп кулланыгыз) һәм аны баскычка сак кына куегыз. Арткы тәгәрмәч баскычка якынайгач, арткы тәгәрмәчне күтәрегез. Арткы тәгәрмәчне күтәргәндә, авырлык үзәген төшерү өчен коляскага якын килегез.
Баскычтан төшкәндә колясканы артка этәрегез: Баскычтан төшкәндә колясканы артка борыгыз һәм колясканы әкрен генә төшерегез. Башыгызны һәм җилкәләрегезне сузыгыз һәм артка сөялегез, һәм өлкәннәрдән тоткаларны нык тотарга сорагыз. Авырлык үзәген түбәнәйтү өчен, гәүдәгезне коляскага якын тотыгыз.
Инвалид коляскасын лифттан этеп кертү һәм чыгару: Өлкәннәр һәм тәрбияче хәрәкәт юнәлешеннән читкә борылырга тиеш, тәрбияче алда, ә коляска артта булырга тиеш. Лифтка кергәннән соң, тормозларны вакытында кысарга кирәк. Лифтка кергәндә һәм чыкканда тигез булмаган урыннар аша үткәндә, өлкәннәргә алдан хәбәр итәргә кирәк. Әкрен генә керегез һәм чыгыгыз.
Инвалид коляскасында күчерү
Мисал итеп, гемиплегияле пациентларның вертикаль күчерелүен алыйк.
Гемиплегия белән авыручы һәм урынны күчергәндә тотрыклы басып тора алучы теләсә нинди пациент өчен яраклы.
- Карават янында инвалидлар өчен күчерү
Карават инвалид коляскасы утыргычы биеклегенә якын, карават башында кыска култыкса булырга тиеш. Коляскада тормозлар һәм алынмалы аяк терәге булырга тиеш. Коляска пациентның аягы ягына куелырга тиеш. Коляска карават аякыннан 20-30 (30-45) градус почмакта булырга тиеш.
Пациент карават янына утыра, инвалид коляскасы тормозларын бикли, алга иелә һәм сәламәт аяк-кулын янга таба хәрәкәтләнергә ярдәм итү өчен куллана. Сәламәт аяк-кулны 90 градустан артыкка бөкләгез һәм ике аякның да ирекле хәрәкәтләнүен тәэмин итү өчен сәламәт аякны зарарланган аяк артына бераз күчерегез. Караватның култыксасын тотыгыз, пациентның гәүдәсен алга күчерегез, аның сәламәт кулы белән алга этәрегез, тән авырлыгының күп өлешен сәламәт балтырга күчерегез һәм басып тору хәленә ирешегез. Пациент кулларын инвалид коляскасының ерак култыксасының уртасына күчерә һәм утырырга әзерләнер өчен аякларын хәрәкәтләндерә. Пациент инвалид коляскасына утырганнан соң, аның торышын көйләгез һәм тормозны җибәрегез. Инвалид коляскасын артка һәм караваттан ераграк күчерегез. Ниһаять, пациент аяк педален башлангыч хәленә кайтара, зарарланган аякны сәламәт кулы белән күтәрә һәм аякны аяк педаленга куя.
- Инвалид коляскасыннан караватка күчерү
Инвалид коляскасын карават башына таба куегыз, сәламәт ягы ябык һәм тормозга басыгыз. Авырган аякны сәламәт кул белән күтәрегез, аяк педален янга куегыз, гәүдәне алга таба иегез һәм аска басыгыз, һәм йөзегезне ике аяк та асылганчы колясканың алгы ягына күчерегез, сәламәт аяк авырган аяктан бераз артта калсын. Инвалид коляскасының култыксасын тотыгыз, гәүдәнегезне алга күчерегез һәм сәламәт ягыгыз белән авырлыгыгызны күтәреп басып торыгыз. Басканнан соң, кулларыгызны карават култыксаларына куегыз, гәүдәнегезне әкрен генә борып, караватта утырырга әзер булыгыз, аннары караватта утырыгыз.
- Инвалид коляскасын бәдрәфкә күчерү
Инвалид коляскасын почмакка куегыз, пациентның сәламәт ягы бәдрәфкә якын булсын, тормозга басыгыз, аякны аяк терәткеченнән алыгыз һәм аяк терәткечен янга күчерегез. Инвалид коляскасының култыксасын сәламәт кул белән басыгыз һәм гәүдәне алга таба иегез. Инвалид коляскасында алга хәрәкәт итегез. Инвалид коляскасыннан торып, авырмаган аякны тотып, авыртуның күп өлешен күтәрегез. Басканнан соң, аякларыгызны борыгыз. Бәдрәф каршында басыгыз. Пациент чалбарын сала һәм бәдрәфкә утыра. Бәдрәфтән инвалид коляскасына күчкәндә югарыдагы процедураны киресенчә эшләргә мөмкин.
Моннан тыш, базарда инвалид коляскаларының күп төрләре бар. Материалга карап, аларны алюминий эретмәсенә, җиңел материалга һәм корычка бүләргә мөмкин. Төренә карап, аларны гади коляскаларга һәм махсус коляскаларга бүләргә мөмкин. Махсус коляскаларны түбәндәгеләргә бүләргә мөмкин: ял итү өчен спорт коляскалары сериясе, электрон коляскалар сериясе, бәдрәф коляскалары сериясе, басып тору өчен ярдәм итүче коляскалар сериясе һ.б.
- Гадәти инвалид коляскасы
Ул, нигездә, инвалид коляскасы рамкасыннан, тәгәрмәчләрдән, тормозлардан һәм башка җайланмалардан тора.
Куллану өлкәсе: аяк-кул инвалидлыгы, гемиплегия, күкрәк асты параплегиясе булган кешеләр һәм хәрәкәтләнүе чикләнгән өлкән яшьтәге кешеләр.
Үзенчәлекләре:
- Пациентлар үзләре хәрәкәтсез яки алынмалы култыксалар белән эшли алалар
- Беркетелгән яки алынмалы аяк терәткечләре
- Кулланылганда да, кулланылмаганда да бөкләп куярга мөмкин
- Биек аркалы яткан инвалид коляскасы
Куллану өлкәсе: югары дәрәҗәдәге параплегия белән интегүче кешеләр, өлкән яшьтәге һәм көчсез кешеләр.
Үзенчәлекләре:
- Ятып торган инвалид коляскасының аркасы пассажирның башы кадәр биеклектә, алынмалы култыксалар һәм бормалы аяк терәкләре белән җиһазландырылган. Педальләрне күтәрергә һәм төшерергә, 90 градуска әйләндерергә, ә өске кронштейнны горизонталь хәлгә күчерергә мөмкин.
- Аркалыкны өлешләргә бүлеп яки теләсә нинди дәрәҗәгә (караватка тиң) көйләргә мөмкин, шуңа күрә кулланучы инвалид коляскасында ял итә ала. Баш терәткечен дә алып була.
- Электр инвалид коляскасы
Куллану өлкәсе: Бер кулы белән идарә итә алу сәләтенә ия булган, югары параплегия яки гемиплегия белән авыручы кешеләр өчен.
Электр коляскалары батареялар белән эшли, бер зарядка белән якынча 20 километрга җитә, бер кул белән идарә ителә, алга, артка хәрәкәт итә, борыла ала, шулай ук бина эчендә дә, тышта да кулланыла ала. Алар кыйммәтрәк.
Бастырылган вакыты: 2025 елның 8 мае